Stat Wars
Anasayfa > Teknik Kategori > Akademik > İstatistik Testlerinin Seçimi

İstatistik Testlerinin Seçimi

Bu yazıyla beraber istatistik ile ilgili serinin aslında 2. yazısını yayınlamış oluyoruz. Her ne kadar sistematik bir şekilde devam etmiyor olsak da bundan sonra metodoloji, istatistik ve makale yazımı üzerine yazılara daha sıklıkla yer vereceğiz. Bu açıdan bu yazı aslında okumalık değil de el altında hazırda bulunması gereken bir kaynak başlangıç noktası hüviyetine sahip. Temel bazı istatistik kavramlar ve yapılacak istatistiksel analizde verinin çeşidi ve amacımıza göre hangi testi tercih etmemiz gerektiğine dair interaktif tabloları bu yazıda bulacaksınız. Yakında yayınlanacak olan ve baştan sona bir makale, vaka nasıl yazılır, sunum, poster nasıl hazırlanır, nelere dikkat edilmeli, hakemlerle mücadele gibi konuları içeren kitap serimizin de içeriğine elektronik ek kısımlar olarak da düşünebilirsiniz.

Önce temel istatistiksel bazı kavramları hatırlayalım:

Temel istatistik tanımları

TerimTanım
Bağımlı değişkenBir sürecin ortaya çıkardığı (bağımlı değişkenler) niceliklerin bu sürecin başında bulunan (bağımsız değişkenler) nicelikler dolayısıyla ortaya çıktıklari kabul edilir. Bağımlı değişken ve bağımsız değişken birbirine bağlı olarak değişen değerler olarak algılanılır. Bağımlı değişkenler, bağımsız değişkenlere tepki olarak değiştiği gözlenen değişkenlerdir. Bağımsız değişkenler ise bağımlı değişkenlerde bir değişime neden olmak için bilinçli veya kasti bir şekilde manipüle edilen değişkenlerdir.
Bağımsız değişken
Sürekli değişkenÖlçümle belirlenen ve kesin değerler almayan belli bir aralıkta ya da sonsuz bir şekilde ihtimal dahilindeki tüm sayılardan oluşabilecek sayı temelli değişkenlerdir.
İnterval değişkenler ve oran değişkenleri de bu grupta yer alır.
İnterval değişkenler süreklilik arz eder ve numerik değerleri vardır, bu numerik değerler sabiy sayılar olabilir (yaş, derece gibi).
Oran değişkenleri de interval değişkenler olup aradaki en önemli fark 0 (sıfır) değerinin anlamından kaynaklanır. 0 derece aslen bir ısı miktarını, 0 mm fark bir ölçüm farkını ifade ederken, oranın sıfır olması o değişkenin yokluğunu gösterir.
Nominal değişkenNominal değişkenler 2 ya da daha fazla kategoriden oluşurlar. Ordinal değişkenlerden farklı olarak ketagoriler arasında bir sıralama ve düzen bulunmaz. Bu kategorilere nominal değişkenin grupları da denir (erkek, kadın; işçi, öğretmen, doktor vs gibi).
Ordinal değişkenOrdinal değişkenler tıpkı nominal değişkenler gibi 2 ya da daha fazla kategoriden oluşurlar ancak bu kategoriler sıralıdır (memnuniyet az, orta, çok; Tümör düzeyi 1, 2, 3 gibi). Sıralanan kategoriler arasındaki fark ölçülebilir değildir ve belirli sabit bir fark ya da düzey tanımlamaz (2. düzey tümör ile 1. düzey arasındaki fark 3 ile 2 arasındaki fark gibi bir karşılaştırma yapılamaz).
Dikotom değişken2 grubu olan nominal değişkenlere dikotom değişken denir (var, yok; erkek, kadın vb)

İlişki, öngörme ve fark belirleme aslında bizim istatistiksel anlamı acaba var mı diye baktığımız klinik sorulardır. Sadece sorularımızı bu şekilde sormaya alışık değiliz. Aşağıda kabaca 3 ana istatistiksel soruda verimize göre hangi testi seçmemiz gerektiğine dair tablolar verilmiştir.

Değişkenler arasındaki ilişkinin (bağıntı) belirlenmesi

Bu araştırma sorusunun sorulduğu durumlar şunlardır:

  1. İki ya da daha fazla değişken arasında bir ilişki olup olmadığını belirlemek
  2. Eğer ilişki mevcutsa, ilişkinin yönü ve büyüklüğünü ölçmek.

Bu analiz tipi için her zaman ilişki kelimesinin kullanılmayabileceğini ya da ilişki kelimesiyle bambaşka şeyler ifade edilebileceğini aklınızdan çıkarmayın. Bu sebeple bağıntı daha doğru bir tanımlama olabilir.

 Araştırma sorusuAlternatif ifade şekli
1Sınav başarısı ile çalışılan süre arasında bir ilişki var mı?Sınava çalışılan süre sınav başarısını nasıl etkiler?
2Depresyon ile işsizlik süresi arasında bir ilişki var mıdır?Bir kişinin işsiz kaldığı süre depresyon düzeyini arttırır mı?
3Aerobik kapasite ile yaş arasında bir ilişki var mıdır?Aerobik kapasite yaştan nasıl etkilenir?
4Sigaraya başlama cinsiyete bağlı mıdır?Erkekler kadınlara göre sigaraya daha fazla mı başlamaktalar?

Aşağıdaki tabloda aralarındaki ilişkiye bakılan değişken sayısı ve bu değişkenlerin tipine göre kullanılması gereken istatistik testleri belirtilmiştir.

Değişken SayısıDeğişken TipleriTest
2İkisi de sürekliPearson Korelasyon
2İkisi de ordinalSpearman Korelasyon
2İkisi de nominalİlişki için ki-kare (Chi-square Test for Association)
2Bir sürekli, bir ordinalJaspen's Multiserial Coefficient (M) - Alternatif: Spearman Korelasyon
2Bir ordinal, bir nominalİlişki için ki-kare (Chi-square Test for Association)
3 ve daha fazlaHepsi nominal / ordinalLoglineer analiz
3 ve daha fazlaDiğerDirek bir testi yok. Analiz sorusunun değiştirilmesi daha uygun.

Bir ya da daha fazla değişken ile bir değişkeni öngörme ya da etkilerinin büyüklüğünü hesaplama

Öngörülmeye çalışılan
BAĞIMSIZ değişken tipi
Öngörücü etkisi değerlendirilen
BAĞIMLI değişken sayısı
Test
Sürekli1Lineer regresyon
Sürekli2 ve daha fazlaMultipl regresyon
Ordinal1Ordinal regresyon
Ordinal2 ve daha fazlaOrdinal regresyon
Dikotom1Binom lojistik regresyon
Dikotom2 ve daha fazlaBinom lojistik regresyon
Nominal1Multinom lojistik regresyon
Nominal2 ve daha fazlaMultinom lojistik regresyon

Gruplar arasındaki farkların belirlenmesi ve fark varsa hangi gruptan kaynaklandığının tespiti

Çalışma dizaynıBAĞIMSIZ değişken sayısıGrup sayısı / Düzey sayısıBAĞIMLI değişken tipiTest
Farklı vakalar arasında12SürekliBağımsız örneklemlerde t testi
Farklı vakalar arasında12OrdinalMann-Whitney U Testi
Farklı vakalar arasında13 ya da daha fazlaSürekliTek yönlü ANOVA
Farklı vakalar arasında13 ya da daha fazlaOrdinalKruskal-Wallis H Testi
Farklı vakalar arasında2HerhangiHerhangiİki yönlü ANOVA
Farklı vakalar arasında3HerhangiHerhangiÜç yönlü (faktöryel) ANOVA
Aynı vaka grubunda12SürekliEşleştirilmiş örneklerin (Paired-samples) t testi
Aynı vaka grubunda12OrdinalWilcoxon (signed rank) testi
Aynı vaka grubunda13 ya da daha fazlaSürekliTekrarlı Ölçümler (Repeated measures) ANOVA
Aynı vaka grubunda13 ya da daha fazlaOrdinalFriedman Testi
Aynı vaka grubunda2HerhangiHerhangiWithin-within-subjects ANOVA
Karışık dizaynHerhangiHerhangiHerhangiKarışık (Mixed) ANOVA
Haldun Akoğlu

Haldun Akoğlu

Acil Tıp Doçenti, Marmara Üniversitesi Acil Tıp AD Öğretim Üyesidir. Acilci.Net'in kurucusu ve sahibidir. Türkiye Acil Tıp Dergisi Teknik ve Metodoloji Editörü, Cochrane PEC Field, ACEP ve EuSEM komisyon üyelikleri yapmaktadır. İnternet, istatistik, scuba (PADI Rescus, CMAS **), otomobil yarış hekimliği, nikonD90, Galatasaray, Football Manager, Civilization serisi ve SimCity tutkularını oluşturur. Kitabın kalınını, filmin bilim-kurgulusunu, kebabın acısını, arabanın hızlısını sever. Tekerlek icat olduğundan beri yürümez, yürüyenle hoşbeş etmez. Asimov, Osler, Dick ve Gladwell delisidir. 90'larda kurduğu Lise Mezunları sitesiyle Facebook'u önce kendinin bulduğunu iddia eder. Uluslararası FOAMed internet eğitimi devrimi saflarına bir gaz ile katılan ilk Türk'tür.
Haldun Akoğlu
Print Friendly

Yazarın diğer yazıları da belki ilginizi çeker

img_2222

Acil Tıp Hocaları için – Team Based Learning – Özet

Uzun yıllardır, bir çoğumuzun da içinde bulunduğu, Tıp Fakültesi öğrenci eğitiminde yer alan ve önemli …

Siz de bu yazıya bir yorum yapın