Enfeksiyon

Yeni Koronavirüs

(2019 nCov, Novel Coronavirus, COVID-19)

Koronavirus’lar (CoV), soğuk algınlığından Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS-CoV) ve Ağır Akut Solunum Sendromu (SARS-CoV) gibi daha ciddi hastalıklara kadar çeşitli hastalıklara neden olan büyük bir virüs ailesidir. Çoğu CoV, soğuk algınlığına neden olur. Coronavirus’lar zoonotik olup, hayvanlardan bulaşarak insanlarda hastalık yapabilir. Detaylı araştırmalar sonucunda, SARS-CoV’un misk kedilerinden, MERS-CoV’un ise tek hörgüçlü develerden insanlara bulaştığı ortaya çıkmıştır. Henüz insanlara bulaşmamış olan ancak hayvanlarda saptanan birçok coronavirüs mevcuttur. ​1​

2003’de şiddetli Akut Solunum Sendromu Coronavirüs (SARS CoV) salgını ve 2012’de Orta Doğu Solunum Sendromu Coronavirüs (MERS-CoV) salgını (ilgili yazıya buradan ulaşabilirsiniz) göz önüne alındığında, 2019-nCoV son yirmi yılda küresel halk sağlığı kurumlarını yüksek alarma geçiren üçüncü durum olduğu gözleniyor.​2​

11 Şubat 2020 itibari ile dünyada​​ toplam doğrulanmış 2019-nCoV vaka sayısı 43144 ve ölen sayısı 1018 olarak saptanmış.​3​

2019-nCoV, ilk kez 29 Aralık 2019’da Wuhan’daki bir hastaneye dört kişinin pnömoni nedeniyle yatışı ile hayatımıza girdi.  Bu dört hastada da canlı kümes hayvanları, su ürünleri ve çeşitli vahşi hayvanlar satan Wuhan Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarında (The Huanan Southern China Seafood Wholesale Market) çalışma öyküsü mevcuttu.

2019-nCoV kaynağı henüz bilinmese de Wuhan Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarında satılan ürünler göz önüne alındığında vahşi hayvanlardan insanlara bulaştığı düşünülmektedir. Virüsün orijini ve insanlar arasında yayılma özelliği tam olarak bilinmese de olgu sayısının artması insan-insan bulaşı düşündürmekteydi. Sağlık çalışanlarında hastalığın ortaya çıkması insandan insana bulaş olduğunu kanıtlar niteliğindedir. Bulaşma yolu ise damlacık yoluyla olmaktadır (Yakın  temas, 1 metre riskli).​4​

Ortalama inkübasyon süresi ile ilgili sınırlı bilgi mevcuttur. Çalışmalarda ortalama inkübasyon süresi 5.2 gün bulunmuştur. MERS-CoV ve SARS-CoV epidemiyoloji bilgisine göre 14 güne kadar inkübasyon süresi olabileceği düşünülmektedir.  ​5​

Hastaların yarıdan fazlası 60 yaş üstünde ve ek hastalıkları mevcut olduğu görülüyor. Ölümlerin çoğu ise 65 yaş üzeri. Ancak Fİlipinlerde görülen 43 yaş bir hastanın ölümü ve son olarak da hastalığı ilk fark eden Dr. Li Wenliang’ın hayatını kaybetmesi ise beklenmedik bir durum oluşturuyor.

Zaman Çizelgesi

29 Aralık 2019 = Wuhan’daki bir hastaneye pnömonisi olan dört kişinin yatışı

Dört hastada da canlı kümes hayvanları, su ürünleri ve çeşitli vahşi hayvanlar satan Wuhan Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarında çalışma öyküsü!

31 Aralık 2019 = DSÖ Çin Ülke Ofisi, Çin’in Hubei eyaletinin Wuhan şehrinde etiyolojisi bilinmeyen pnömoni vakalarını bildirdi

1 Ocak = Huanan Deniz ürünleri pazarı kapatıldı

6 Ocak = Çin CDC level 2 acil müdahale seviyesine yükseltti

7 Ocak = nCoV resmi olarak salgının sebebi ilan edildi etken daha önce insanlarda tespit edilmemiş yeni bir coronavirus (2019-nCoV) olarak tanımlandı

9 Ocak = 2019-nCoV gen sekansı yayımlandı, RT-PCR için primer oluşturuldu

10 Ocak = 2019nCoV kaynaklı ilk ölüm bildirildi

12 Ocak = Çin dışında ilk kanıtlı vaka görüldü (Tayland)

15 Ocak = Çin CDC level 1’e yükseltti (en yüksek seviye)

20 Ocak = Sağlık çalışanlarında nCoV varlığı gösterildi

24 Ocak = Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu Toplandı

29 Ocak = IKEA, Google, McDonalds gibi büyük şirketler Çin ofislerini geçiçi bir süre kapatma kararı aldı

30 Ocak = WHO tarafından küresel acil durum ilan edildi*

1 Şubat = Çin’deki Türk vatandaşları tahliye edildi, 14 gün süreyle takip edilmek üzere hospitalize edildi

2 Şubat = Çin dışında nCoV kaynaklı ilk ölüm Filipinlerde görüldü

3 Şubat = Ay sonuna kadar Çin’den gelen tüm uçuşlar duruduruldu

5 Şubat = WHO, stratejik hazırlık ve yanıt planını yayınladı

7 Şubat= Çin’den her türlü canlı cansız hayvan, hayvansal ürünler ve yan ürünlerinin ithalatı geçici bir süre ile durduruldu

8 Şubat = Japonya, Yokohama’daki yolcu gemisinde 64 yolcu ve mürettebattın n-Cov ile infekte olduğu saptandı.

11 Şubat = Sağlık Bakanlığı tarfından 90-120 dakikada sonuç verebilen kit geliştirildi.

Hastalığın adı Dünya Sağlık Örgütü tarafından COVID-19 olarak değiştirildi.

*2005 yılında kabul edilen Uluslararası Sağlık Tüzüğü’ne göre DSÖ; salgının sonuçlarından insanları korumak için ilgili ülkelere bazı önlemler almalarını dayatabilecek, uluslararası seyahat ve ticareti kısıtlayabilecek, gerekli gördüğü toplulukların yakın takibe alınmasını isteyebiliyor

.

Koronovirüs Klinik

Spesifik değil

Ateş, öksürük, nefes darlığı…

2019-nCoV; komplike olmayan hastalık, hafif pnömoni, ciddi pnömoni, akut solunum yetmezliği sendromu (ARDS), sepsis, septik şok tablosuna yol açar.

İnkübasyon periyodu 5.2 gün olarak belirtilmiştir (14 güne kadar uzayabilir, net değil). ​6​

2019-nCov, 4 klinik tablo yapıyor​7​:

1- Komplike olmayan hastalık

Non-spesifik viral ÜSYE semptomları vardır.

Ateş, halsizlik, boğaz ağrısı, öksürük, burun akıntısı, baş ağrısı, miyalji…

2- Hafif pnömoni:

Ateş, solunum yolu enfeksiyonu bulguları, grafide infiltrasyon vardır. Ciddi pnömoni bulguları yoktur

3- Ciddi pnömoni:

Ateş, solunum yolu enfeksiyonu bulguları, grafide infiltrasyon ile birlikte şu bulgular vardır:

Solunum sayısı > 30/dk

Şiddetli solunum sıkıntısı

Oda havasında SpO2 < %90

4- Akut solunum yetmezliği sendromu (ARDS):

Yeni gelişen ya da kötüleşen solunum semptomları

Akciğer grafisi ya da tomografide bilateral opasite, kollaps ya da nodüller

Solunum yetmezliğini açıklayacak başka patoloji olmaması (kardiyak, sıvı yüklenmesi vb)

Oksijenizasyonun bozuk olması:

  • Hafif ARDS: 200 mmHg < PaO2/FiO2 ≤ 300 mmHg (PEEP or CPAP ≥5 cmH2O, ya da non-ventile)
  • Orta ARDS: 100 mmHg < PaO2/FiO2 ≤ 200 mmHg (PEEP ≥5 cmH2O,ya da non-ventile)
  • Ciddi ARDS: PaO2/FiO2 ≤ 100 mmHg (PEEP ≥5 cmH2O, ya da non-ventile)
  • PaO2 nin olmadığı durumlarda, SpO2/FiO2 ≤ 315 olması ARDS (non-ventile hastalar dahil)

Tanı

Tanı, solunum yolu numuneleri PCR ile taramaları ile konur. Spesifik PCR testleri kurulana kadar, laboratuvarların pan-coronavirus testi ve takiben sekans analizi ile konfirmasyon yapmaları önerilmiştir.

Olası Vaka

Son 14 gün içerisinde;
·         Doğrulanmış nCoV enfeksiyonu vakası ile yakın temas eden
Veya
·         Hastane ilişkili nCoV enfeksiyonu bildirilen bir ülkede sağlık tesisinde bulunan
Veya
·         Çin Halk Cumhuriyeti’nde bulunan kişiler
Veya
·         İkamet yeri veya seyahat geçmişi dikkate alınmaksızın, 2019-nCoV enfeksiyonu hastalarının tedavi edildiği birimlerde görev yapan sağlık personeli’nde
Herhangi bir şiddette akut solunum yolu hastalığı (ateş, öksürük) veya ağır akut solunum yolu enfeksiyonu (SARI) (ateş, öksürük ve hastaneye yatış gerekliliği) varlığı

Kesin Vaka

Olası vaka tanımına uyan olgulardan moleküler yöntemlerle 2019-nCoV saptanan olgular.
Olası vaka tanımına uygun hastada alınan numunelerde mevsimsel solunum yolu virüsü ya da bakteriyolojik etken saptanması, nCoV virüsü varlığını ekarte ettirmez.

Numune alınması

Alt solunum yollarından alınacak örnekler için trakeal aspirat veya bronkoskopik örnekler tercih edilmelidir. Alt solunum yollarından alınamadığı durumlarda veya alt solunum yolu semptomları olmayan vakalardan nazofaringeal yıkama örneği ya da nazofaringeal ve orofaringeal sürüntü birlikte gönderilmelidir.

Numune alımı ve gönderilmesi sırasında güvenlik prosedürleri

Alınan tüm numunelerin potansiyel olarak enfeksiyöz olduğu düşünülmeli, numune alma işlemi damlacık / aerosolizasyona* neden olan işlem olarak kabul edilmeli ve kişiler buna yönelik kişisel koruyucu ekipmanları kullanmalıdır.

*Damlacık/aerosolizasyona neden olan işlemler;  aspirasyon, bronkoskopi ve bronkoskopik işlemler, entubasyon, solunum yolu numunesi alınması​8​

Ayrıca numune alan ve gönderen kişiler, enfeksiyondan korunma ve kontrol prosedürleri ve ulusal ve uluslararası enfeksiyöz madde transport kurallarına uymalıdır.

Kesin/olası 2019-nCoV vakaları ile 1 metreden daha yakın temas edecek personel için gerekli kişisel koruyucu malzeme olarak

  1. Eldiven
  2. Önlük (steril olmayan, tercihen sıvı geçirimsiz ve uzun kollu)
  3. Tıbbi maske
  4. N95/FFP2 maske (Sadece damlacık/aerosolizasyona neden olan işlem sırasında)
  5. Yüz koruyucu
  6. Gözlük kullanmalıdır.

Temizlik için

  1. Sıvı sabun
  2. Alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır
  3. Hastaya müdahale esnasında, hastaya N95 maske değil normal cerrahi maske takılmalıdır.

Tedavi

nCov için henüz kanıtlanmış bir antiviral tedavi yok maalesef. Tedavi tamamen destek tedaviden oluşuyor (amaç ikincil enfeksiyonları ve komplikasyonları önlemek).

Oksijen tedavisi

  • 5 L/dk
  • SpO2 ≥90%  erişkin hasta
  • SpO2≥92-95 %  gebeler
  • Siyanoz, şok, koma ve konvülziyon varsa SpO2 ≥94%

Sıvı tedavisi (ihtiyaca göre)

Ampirik antibiyotik tedavisi

  • Septik hastada ilk 1 saat içinde başlanmalı
    • Toplum/hastane kökenli
    • Epidemiyolojik veriler
    • Direnç verileri

Başka bir nedenle endike olmadığı sürece viral pnömoninin veya ARDS’nin tedavisi için rutin olarak sistemik kortikosteroid verilmemelidir (avasküler nekroz, psikoz, diyabet ve gecikmiş viral klirens).

Hasta Odasına Giriş ve Hastaya Yaklaşım 

  1. Hasta odasına girişler sınırlandırılmalı, sadece hastanın bakımından sorumlu olan ve girişi gerekli olan personelin odaya girişine izin verilmelidir. Hasta ziyaretçileri yasaklanmalı ve refakatçi gerekli ise tek kişi ile kısıtlanmalıdır.
  2. Hasta odasına girişlerde kişisel koruyucu malzemeler (Eldiven, önlük (steril olmayan, tercihen sıvı geçirimsiz ve uzun kollu), tıbbi maske, N95/FFP2 maske, yüz koruyucu, gözlük, alkol bazlı el dezenfektanı hasta odası girişinde hazır olarak bulundurulmalıdır.
  3. Muayene, tedavi ve kişisel bakım yapan kişiler eldiven, izolasyon önlüğü, tıbbi maske kullanmalıdır. Hastanın sekresyonları veya vücut çıkartılarının aerosolizasyonuna neden olabilecek girişim yapılacağında N95/FFP2 maske ve yüz siperliği kullanılmasına özen gösterilmelidir*.
  4. Kişisel koruyucu ekipmanlar giyilirken ve çıkartılırken kurallara uygun bir şekilde sırayla giymeye (önlük, maske, gözlük, yüz koruyucusu ve eldiven) ve çıkarmaya (eldiven, önlük, gözlük, yüz koruyucu, maske) dikkat edilmelidir. Özellikle maskenin hasta odasından çıktıktan sonra en son çıkartılması ve sonrasında el hijyeni uygulanması ihmal edilmemelidir.
  5. Eldivenin bütünlüğünün bozulduğu, belirgin şekilde kontamine olduğu durumda eldiven çıkartılarak, el hijyeni sağlanmalı ve yeni eldiven giyilmelidir.
  6. Aerosolizasyona neden olabilecek işlemler sırasında hasta odasında mutlak ihtiyaç duyulan sağlık personeli dışında kimse olmamasına özen gösterilmelidir. İşlem sırasında kapının kapalı olması sağlanmalı, işlem sonrasında bir süre, giriş-çıkış dahil kapı açık tutulmamalıdır. İlgili işlemler, doğal hava akışı ile yeterince havalandırılan, tercihen negatif basınçlı odalarda yapılmalıdır.
  7. Hastaya temas öncesi ve sonrasında el hijyenine dikkat edilmelidir. Bu amaçla sabun ve su veya alkol bazlı el dezenfektanları kullanılabilir. Eller gözle görülür derecede kirli ise el dezenfektanı yerine mutlaka su ile sabun kullanılmalıdır.
  8. Hasta, tıbbi açıdan önemli bir neden olmadıkça odasından çıkarılmamalı, odadan çıkması gerekli ise tıbbi maske ile transferi yapılmalıdır.
  9. Hastanın bulunduğu ortam ve çevre temizliğinde, hasta nakledilmesinde kullanılan ambulanslar da dahil olmak üzere standart temizlik prosedürleri uygulanmalıdır.
  10. Hasta çıkartıları ve sekresyonları ile kontamine olan yüzeylerin temizliği “Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Enfeksiyon Hastalıklarından Korunma Rehberi’ne” uygun olarak ambulans temizliği sağlanmalıdır.
  11. Hasta odayı boşalttıktan sonra oda temizliği ve yer yüzey dezenfeksiyonu yapılır, odanın havalandırılmasının ardından odaya yeni bir hasta alınabilir.
  12. 2019-nCoV tanısı almış hastaya ölümü sonrasında, otopsi yapan kişiler veya gasilhane çalışanları temasları sırasında kalın eldiven, N95/FFP2 maske, gözlük ve önlük kullanmalıdır.
  13. Olası/kesin 2019-nCoV vakalarının ölümü halinde özel bir defin işlemi yoktur. Standart defin işlemleri uygulanır.

Temaslı Takibi

2019-nCoV tanılı bir hasta ile temaslı bir olgunun acil servise başvurması durumunda ne yapılacağı sorusunun cevabi ise evde takip. Temaslı kişiler İl Sağlık Müdürlüklerine bildirildikten sonra evde hastalık bulguları açısından günlük telefonla ya da gerekirse evde ziyaretle takip edilmelidir.

Hasta nakli

Ambulanslarda kişisel koruyucu ekipman hazır olarak bulundurulmalıdır.

  1. Hastaya ilk müdahale eden sağlık kurumuna hasta teslim edilene kadar ve ambulans temizlenene kadar kişisel koruyucu ekipman kullanılmalıdır. Hastanın sekresyonları veya vücut çıkartılarının aerosolizasyonuna neden olabilecek girişim yapılacağında N95/FFP2 maske ve yüz siperliği kullanılmasına özen gösterilmelidir.
  2. Olası/kesin 2019-nCoV vakasının nakli sonrasında ambulanslar temizlenmeli ve dezenfeksiyonu sağlanmalıdır. Temizleme işlemi kişisel koruyucu donanım giyilerek yapılmalıdır.
  3. “Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Enfeksiyon Hastalıklarından Korunma Rehberine” uygun olarak ambulans temizliği sağlanmalıdır.
  4. Ambulans temizliği yapılmadan başka bir vakaya gidilmemelidir.

Kaynaklar

  1. 1.
    Sağlık B. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü 2019-nCoV rehberi. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Bulasici-hastaliklar-db/hastaliklar/2019_n_CoV/rehberler/2019-nCoV_Hastaligi_Rehberi.pdf. Published February 10, 2020.
  2. 2.
    World Health O. Novel Coronavirus. Novel Coronavirus. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019. Accessed February 8, 2020.
  3. 3.
    Hopkins J. Coronavirus. Coronavirus. https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6. Published February 11, 2020.
  4. 4.
    Centers for Disease Control and Prevention C. Coronavirus. Coronavirus. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html. Accessed February 10, 2020.
  5. 5.
    Li Q, Guan X, Wu P, et al. Early Transmission Dynamics in Wuhan, China, of Novel Coronavirus-Infected Pneumonia. N Engl J Med. January 2020. doi:10.1056/NEJMoa2001316
  6. 6.
    Del R, Malani P. 2019 Novel Coronavirus-Important Information for Clinicians. JAMA. February 2020. doi:10.1001/jama.2020.1490
  7. 7.
    World Health O. Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (2019-nCoV) infection is suspected. World Health Organization. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/clinical-management-of-novel-cov.pdf. Accessed February 8, 2020.
  8. 8.
    Munster V, Koopmans M, van D, van R, de W. A Novel Coronavirus Emerging in China – Key Questions for Impact Assessment. N Engl J Med. January 2020. doi:10.1056/NEJMp2000929


Bu yazıya atıf yapmak için: Burak Bekgöz. (11 Şubat 2020). Yeni Koronavirüs. İnternet Sitesi: Acilci.Net. Bağlantı: https://www.acilci.net/novel-coronavirus/. Erişim Tarihi: 19 Şubat 2020.

Daha Fazla Göster

Burak Bekgöz

Etimesgut Devlet Hastanesinde Acil Tıp Uzmanlığına başlamış sonrasında hastane öncesine yönelmiştir. Bilgi açlığı içerisinde bilginin nereden geldiğine bakmaksızın bilgiyi almaya ve paylaşmaya çalışır. Gezmeyi sever, bağlama çalar, film izler ve bunların hepsini ailesiyle birlikte yapmayı sever. Acil ultrasonografi ve travmaya özel bağlılığı vardır. Twitter üzerinden @BurakBekgoz kullanıcı adı ile paylaşım yapar. Kendi halinde bir Acilci.Net yazarıdır.

Pin It on Pinterest

Kapalı